صاحب بن عباد طالقانی

وزیر دانشمند آل بویه

مقدمه
صاحب بن عباد طالقانی، از بزرگترین وزرای دانشمند حکومت آل بویه است.

حسب سوابق تاریخی، با تشکیل حکومت های مستقل ایرانی از حکومت مرکزی عباسی (عربی)، حفظ و حراست از میراث قدیمی ایرانی، زبان فارسی و نوروز و ... مورد توجه مجدد قرار میگیرد و به همراه آن و به خصوص در دوره آل بویه، گسترش و پذیرش مذهب تشیع در ایران، فراگیر می گردد.

صاحب بن عباد طالقانی، در حکومت آل بویه، جایگاه ویژه ای دارد که علاوه بر ارتقاء سطح فرهنگی جامعه، در مناطق تحت تسلط دیلمیان، به ترویج مذهب تشیع و توسعه فرهنگ اسلامی و هم چنین، توجه به نمادهای ایرانی نوروز و غیره، پرداخته است.

برخی اعلام کرده اند صاحب بن عباد، اهل طالقونچه اصفهان بوده است و لکن شواهد و دلایل انتساب ایشان به طالقان دیلم (طالقان فعلی استان البرز) بسیار بیشتر و قوی تر می باشد.

صاحب روابط ادبی خوبی با شیخ صدوق ره داشته است و سلسله اقدامات فرهنگی وی، از جمله ایجاد کتابخانه عمومی در جهان اسلام و تألیفات و آثار ادبی صاحب بن عباد موجب رونق فرهنگی حکومت دیلمیان بوده است.

صاحب علاقه شدیدی به ائمه هدی ع داشته و آثار زیادی جهت قدردانی از خدمات علمی و فرهنگی، به ایشان اهدا شده است. بعلاوه، نامبرده علاقه زیادی به سادات داشته است.

به هر تقدیر، صاحب بن عباد، از قدیمترین و به خصوص، مشهور ترین دولت مرد طالقانی میباشد که در این مقاله، بر اساس منابع اینترنتی، به نقل از آثار مکتوب، برخی خصوصیات و اطلاعات تاریخی صاحب بن عباد طالقانی، مورد توجه قرار میگیرد.

با تشکر،
حسین زینعلی

حکومت های ایرانی بعد از اسلام

حب شدید به ائمه هدی ع

جایگاه صاحب بن عباد طالقانی

تکریم و علاقه به سادات

تولد و خانواده صاحب

رابطه با شیخ صدوق ره

مزار و مقبره صاحب

ایجاد کتابخانه عمومی

موطن صاحب بن عباد

تألیفات و آثار صاحب

اقدامات فرهنگی و عمرانی

کتاب های اهدائی به صاحب



ساختمان مقبره صاحب بن عباد در اصفهان
*********************************

قلمرو حکومت طاهریان






قلمرو حکومت صفاریان






قلمرو حکومت زیاریان






قلمرو حکومت سامانیان






قلمرو حکومت آل بویه





حکومت های ایرانی بعد از اسلام

با شکست حکومت ساسانی از مسلمانان، سال 10 هجری قمری به بعد، اکثریت ایرانی ها با پذیرش اسلام در تمامی شئون زندگی فردی و گروهی، در طول قرن های اول و دوم هجری، میراث تمدنی خود را، در راه رشد و توسعه فرهنگ اسلامی، به کار میگیرند. (خدمات متقابل اسلام و ایران – تالیف: علامه مطهری)

لکن بعد از حکومت خلفای راشدین، و به خصوص دوره اموی، با دیدگاه برتری نژاد عربی و ... سران حکومت وقت از مسیر احکام اسلامی، فاصله گرفته و اعتراضات زیادی در مناطق مختلف، برپا میشود.

ایرانیان در ابتدا، همسو و ذیل رهبران عربی معترض، مثل نهضت مختار یا برخی قیام های علویون، از ایشان حمایت نموده و به خصوص با مجاهدت های ابومسلم خراسانی، عباسیان موفق به شکست حکومت اموی و مروانی وقت میگردند. در دوران عباسی نیز، با حمایت ایرانیان از مامون، وی بر برادر خویش امین، غالب می آید.

لکن در طول قرن اول و دوم هجری قمری و علی رغم شباهت کامل دینی با حکومت های اموی و عباسی و حتی رواج کامل مذاهب حنفی و شافعی در اکثریت مناطق ایران، ولی با توجه به ادامه اختلافات مربوطه، مشخص میشود که سرنوشت سیاسی ایرانیان، هم سو با حکومت مرکزی عربی نمیباشد.

لذا از آغاز قرن سوم هجری قمری، ایجاد حکومت خودمختار از حکومت مرکزی عباسی، توسط بزرگان و مردم ایران زمین، پایه گذاری شده و در قرن چهارم هجری قمری، حکومت های مستقل و بزرگ ایرانی، تشکیل میشوند.

اولین حرکت جدی، حکومت طاهریان توسط طاهر بن ذوالیمینین در مناطق شرقی و جنوبی ایران (205 – 259 هجری قمری) و سپس حکومت صفاریان توسط یعقوب لیث صفار در مناطق شرقی و مرکزی (247-287) و همچنین مبارزات علویان طبرستان توسط داعی کبیر در استان های شمالی (250 – 316 هجری قمری)

و با ابعاد بیشتری، در حکومت سامانیان توسط نصر اول در مناطق شرقی و شمالی ایران (261- 389) و نیز حکومت زیاریان توسط مرداویچ بن زیار در استان های شمالی و مرکزی (315-462) در تلاش برای استقلال کامل از حکومت عباسی، نهضت های مختلفی در ایران، انجام میگیرد.

دو دیدگاه مهم سیاسی عقیدتی
هم زمان با نهضت های فوق برای مقابله با ظلم و ستم حکام اموی و عباسی (و چه بسا بعد از شکست اولیه از مسلمانان)، نظریه ای مطرح میگردد که برای بازگشت استقلال ایران از حکومت عربی، بهتر است نسبت به عدول از آئین اسلام و برگشت به عقاید رایج ایران باستان، اقدام گردد.

لکن دیدگاه دیگری در میان بزرگان ایرانی مقبول واقع میشود، که حساب ظلم و ستم حکومت اموی و عباسی، از حساب اسلام راستین، بعنوان دین الهی و نه حکومت عربی، جدا است.

زیرا حکمرانان مذکور جانشینان واقعی پیغمبر اسلام ص نیستند و مبانی احکام اسلامی نیز، بر اساس برتری نژاد عربی نیست و بلکه عقاید امامان شیعه، بعنوان نظرات اسلامی راستین، ملاک اسلام می باشد که آنها نیز مخالف اعمال بنی امیه و عباسی و برتری نژادی، میباشند.

علاوه بر سابقه آشنایی قبلی بزرگان ایرانی (جناب سلمان فارسی و نزدیکان به ائمه شیعه ع) شاید یکی از جهات علت پذیرش و ظهور نظریه فوق، نقش بزرگان و خانواده های شیعه ایرانی (مهاجر از منطقه دیلمان البرز به سمت فلات مرکزی ایران) در قرون دوم و سوم هجری باشد.

زیرا اعراب مسلمان، در قرن اول هجری، موفق به فتح کامل سرزمین های کوهستانی شمال ایران، گسترده البرز (دیلم و طبرستان) نمیگردند، و ساکنان این مناطق، تا سالها، خارج از سلطه حکومت مرکزی عربی بوده است، لذا در تواریخ صدر اسلام، این مناطق بعنوان بلاد کفر و الحاد! و خارج از حکومت اسلامی، مطرح بوده است.

لذا برخی رهبران یا اعضای قیام های زیدیه و علوی های متواری، هر چند برای امان ماندن از دستگیری توسط حکام وابسته اموی و عباسی، به این مناطق رفته و البته با تبلیغ اسلام با نگرش شیعی آن بین مردم محلی (با هسته اولیه البرز مرکزی، طالقان بزرگ ...)، و پذیرش آگاهانه و عمومی آن، از قرن دوم هجری قمری به بعد، بین مردمان مناطق طبرستان و دیلم، اولین پایگاه های عمومی تشیع در ایران شکل میگیرد.

در نتیجه از ابتدای قرن سوم هجری، این نظریه تقویت میشود که مسیر حرکت اجتماعی سیاسی ایرانیان، از طریق حفظ و حراست از آثار و میراث قبل از اسلام ایران، که مغایرتی با مبانی اسلامی ندارد، مثل زبان فارسی، آئین نوروز و ... و همچنین پذیرش کامل عقاید اسلامی بر مبنای مذهب تشیع، و البته استقلال کامل از حکومت بنی عباسی، میباشد.

به هر تقدیر، به دنبال حکومت های سامانی و زیاری، و لکن با شروع و ایجاد حکومت آل بویه (320-440 هجری قمری)، نگرش مذکور، پایه و اساس حکومت دیلمیان، قرار میگیرد.

علی، حسن و احمد، سه پسر بویه ملقب به ابو شجاع (ماهیگیر دیلمی)، در ابتدا بعنوان سرداران حکومت سامانی و در هنگامه نبردهای بین اُمرای سامانی و مرداویچ زیاری، بتدرج بر سرزمین های تحت کنترل آنها غلبه کرده

و در نهایت هر سه بردار بر بخش های شمالی و مرکزی و غربی ایران و عراق کنونی (با تصرف بغداد و دست نشانده کردن خلیفه وقت عباسی) و حتی تا بخشی از سوریه تسلط یافتند و حکومت بزرگ و مستقل شیعه ایرانی، بعد از حمله اعراب به ایران، پایه گذاری گردید.

اهمیت دانشمندان وزیر
طبق مستندات تاریخی، نقش برخی دانشمندان و بزرگان ایرانی، که نسبت به تمشیت امور سیاسی حکومت های مذکور، و هم زمان گسترش فرهنگ و ادبیات فارسی و استقلال سیاسی ایران (در حکومت سامانیان) و بعلاوه تبلیغ و گسترش مذهب شیعه (به خصوص در حکومت آل بویه توسط صاحب بن عباد طالقانی) اقدام گردید، بسیار گسترده و مهم میباشد.

می دانیم که برای اولین بار، به صورت سراسری، مراسم عزاداری امام حسین(ع) در عاشورا و جشن ولایت حضرت علی(ع) در غدیر خم با شکوه و عظمت، توسط حکمرانان دیلمی برپا گردید. همچنین در حکومت آل بویه، قبور ائمّه شیعه در عراق بازسازی کامل شد و عموم مردم به زیارت عتبات عالیات، تشویق