سایت روستای سوهان طالقان

دکتر ابراهیم حشمت طالقانی




دکتر ابراهیم حشمت طالقانی‏

مقدمه

تولد و تحصیل

نهضت جنگل

فعالیت های فرهنگی و اجتماعی

آخرین نبرد و شهادت

مرام نامه نهضت جنگل






روستای شهراسر، محل تولد دکتر ابراهیم حشمت طالقانی‏


تصویری از دکتر حشمت، در آغاز دوره جوانی‏
کتاب خاطرات من، یا روشن شدن تاریخ صد ساله
تالیف، حسن اعظام قدسی

مقدمه

میرزا ابراهیم خان حشمت الاطباء، مشهور به دکتر حشمت طالقانی، از مبارزان بزرگ نهضت جنگل، به رهبری میرزا کوچک خان جنگلی بود. محل تولد ایشان، روستای شهراسر، در همسایگی جنوبی روستای سوهان میباشد.

جهت بزرگداشت ایشان، مطالب این صفحه، با اندکی تغییر و اضافات، بر اساس متن تهیه شده، آقای دکتر بهمن مشفقی در سایت تدبیر شرق و استفاده از سایر منابع متن و عکس اینترنتی، تقدیم می گردد.
http://tadbireshargh.ir/news/printNews/1173

به نقل از آقای مشفقی، محقق بلند آوازه وخستگی ناپذیر، شاد روان استاد سید محمد تقی میر ابوالقاسمی، سالها پیش، همت قابل تحسینی به خرج داده و شرح زندگی و مبارزات دکتر حشمت را با استفاده از بیش از 86 منبع و ماخذ، به رشته ی تحریر درآورده است

به نظرمی رسد، یکی ازمفصل ترین و درعین حال مستند ترین نوشته ها و شرح حال درخصوص دکترابراهیم حشمت ومبارزات او می باشد. این نوشته گزیده ای است ازمطالب آن کتاب، که تقدیم خوانندگان ارجمند می شود.

تولد و تحصیل

دکتر ابراهیم حشمت در سال 1304 قمری برابر با 1264شمسی و1885میلادی وده سال پیش از کشته شدن ناصرالدین شاه، در روستای " شهراسر" طالقان چشم به جهان گشود.

پدرش عباس قلی نام داشت. کارش طبابت بود و او را حشمت الاطباء می نامیدند. مادرش سکینه نام داشت. پدر درسال 1324 قمری و مادر در سال 1318 شمسی، چشم از جهان فروبستند و مدفن هردو، درهمان روستای" شهراسر" طلقان است.

حشمت الاطباء تنها در فصل تابستان در زادگاهش اقامت داشت و درسایرفصول سال، دست به سفر های گوناگون به شهرهای مختلف می زد و به درمان بیماران نیازمند می پرداخت و آن نقاط عبارت بودند از: تنکابن، لاهیجان، دیلمان، لشت نشاء.

ابراهیم، نخست در روستای «اوانک» نزد «شیخ عبد الحسین اوانکی» به خواندن و نوشتن پرداخت. سپس در زمانی که وی 18 سال داشت، پدرش اورا برای تحصیل به تهران فرستاد و نامش را در مدرسه ی " آلیانس فرانسه" ثبت می نماید. این زمان مصادف بود با اوج مبارزات مشروطه خواهان و همین امر سبب شد که ابراهیم به رشد سیاسی و آگاهی ویژه ای برسد.

او در حالیکه در مدرسه ی دارالفنون به تحصیل طب مشغول بود، همزمان با دایر شدن مدرسه سیاسی از سوی" مشیرالدوله" به این مدرسه هم راه یافت ودروس آنرا با موفقیت به پایان رساند. درجریان فتح تهران ازسوی مشروطه خواهان، ابراهیم 23 سال داشت و ازنزدیک شاهد شور و هیجان و مبارزات مشروطه خواهان بود و در همین زمان بود که با " میرزا کوچک خان" آشنا می شود.

درسال 1328 قمری شاهسون ها در اردبیل علیه دولت مشروطه طغیان کردند و" ابراهیم" که اینک طبیب شده بود، به عنوان پزشک ارتش برای سرکوبی طغیان شاهسون ها اولین ماموریت وسفرجنگی خودرا آغاز نمود. تجربیاتی که او در این سفر-چه ازنظر پزشکی وچه ازنظر نظامی- کسب کرده بود، سبب شد به اصول جنگ های چیریکی آشنا شود . به همین جهت درجریان نهضت جنگل " نظام ملی " را در لاهیجان دایر کرد و خود سرپرستی آنرا به عهده داشت.

درطول هشت سال اقامتش در تهران وآشنایی اش با زبان فرانسه، اغلب به مطالعه ی کتب مختلف به زبان فرانسه اشتغال داشت و قسمتی از کتابخانه ی کوچکی در لاهیجان را به آن کتابها اختصاص داده بود.



میرزا کوچک خان و دکتر حشمت‏
ایستاده در وسط عکس، نزد تعدادی از سران و مجاهدان جنگلی


دکتر حشمت، دوران نهضت جنگل‏

نهضت جنگل

هنگامی که روس ها در سال1329 قمری برابر با 1286 شمسی ازطریق آستارا به خاک ایران تجاوز کردند وبه شهر های انزلی ورشت هجوم بردند وازجمله در بندر انزلی سه تن از معاریف آزادیخواه شهر را اعدام کردند ودر رشت چهارتن از چهره های خوشنام و بی گناه شهر را به دار آویختند وسپس در گوری دسته جمعی در داخل حیاط بیمارستان پور سینا دفن نمودند،

جمعیت اتحاد اسلام که دکتر حشمت از اعضای فعال آن بود، به مقابله ومبارزه با روس ها پرداخت وگروهای مختلفی را به نقاط مختلف گیلان اعزام داشت، از جمله گروهی به سرپرستی " جواد خان گلیجانی" و " دکتر حشمت" به رانکوه و لاهیجان اعزام شدند که متاسفانه " جواد خان گلیجانی" در راه بیمار می شود و به تهران برمی گردد و در تهران فوت می کند و دکتر حشمت تنها به لاهیجان می رود.

پس از چند روز توقف در لاهیجان، شب نامه ای از طرف مویدالدیوان، داماد میرزا محمد خان صالحی لاهیجانی، به دست او می رسد که در آن نوشته شده بود: " حضرت دکتر را قربان! آقای میرزا کوچک خان که از رفقای تهران شما می باشند به زحمتی از راه " کجیر وتنکابن " به رود سر آمده، اخوی وکیل التجار، ایشان را به زحمت به لاهیجان رساندند و در منزل بنده است ".

دکترحشمت پس از مطالعه ی این کاغذ به فوریت به طرف منزل مویدالدیوان حرکت کرده وبا میرزا کوچک خان ملاقات نمود. درهمین جلسه بود که پیشنهاد میرزا کوچک خان را درخصوص انتخاب جنگل های گیلان برای استقرار مرکز عملیات جنگلی ها به تصویب رسید وطولی نکشید که با دوتن ازدوستان دیگر به نام های سید محمد خان و شیخ عبدالاسلام (عرب) و میرزا کوچک خان شبانه ازلاهیجان به رشت حرکت کردند و به منزل میرزا احمد خان مدنی می روند.

در نخستین جلسه محرمانه که در شهریور1293 شمسی برابربا 1914 میلادی درقلمستان رشت تشکیل می شود، جنگل های تولم، مرکز عملیات پارتیزانی انتخاب می شود.

اعضای هسته ی مرکزی اتحاد اسلام عبارت بودند از: میرزا کوچک خان، میرزا احمد مدنی، دکترحشمت، میرزاشفیع رضا سرابی، سید عبدالکریم، میرزا نحمی اسحق زاده، میرزا ابوالقاسم.

هدف شان به این شرح اعلام کردند: اخراج نیروهای بیگانه از کشور، برقراری امنیت ورفع بی عدالتی، مبارزه با خودکامگی واستبداد.

دکترحشمت پس از جمع شدن نیروهای جنگلی درناحیه ی تولمات، گروه بسیار کوچکی به نام گروه مرگ، که عملیات شان را عملیات مرگ می نامیدند، تشکیل داد واین گروه فعالیت های فراوان وموثری درساخت نارنجک های دستی و وسایل انفجاری داشت.

ریاست شورای نظامی جنگل در گوراب زرمیخ، با میرزا کوچک خان و در لاهیجان با دکتر حشمت بود. نهضت جنگل تنها با قزاقان وایادی دولتی دست به گریبان نبود، بلکه قوای انگلستان هم در سرکوب جنگلی ها نقش موثری داشت. بدین معنی در حالیکه درغرب گیلان، جنگلی ها با قوای انگلیسی ها در گیر بودند، درناحیه شرق گیلان امیر اسعد تنکابنی به قصد تصرف لاهیجان به حرکت در آمده بود که با شهامت وهوشمندی دکتر حشمت، شکست سختی می خورد ومتواری می شود.


دکتر حشمت طالقانی، سمت چپ تصویر‏

فعالیت های فرهنگی و اجتماعی

نکته ی جالبی که در زندگی وشخصیت دکتر حشمت وجود داشت این بود که او با همه ی گرفتاری هایی که ازنظر وضعیت جنگل وسرکوب دشمنان نهضت داشت، معهذا همیشه در اندیشه ی خدمت به مردم منطقه ورشد فرهنگ مردم بود ودر تماس با روشنفکران وآزادیخواهان رانکوه ( لنگرود- رودسر) وهم زمان با دایر کردن " نظام ملی " درلاهیجان، از آنان برای گسترش فرهنگ وآبادانی منطقه و نیز ایجاد راههای ارتباطی وکمک به تهیدستان وتوجه به بهروزی دهقانان، یاری می طلبید.

راه لاهیجان وسیاهکل را دکتر حشمت احداث نمود وسپس ازناحیه ی ده کیلومتری غرب سیاهکل تا ساحل بحر خزروبه طول تقریبی چهل کیلومتر دست به کندن کانالی زد تا آب مزارع روستائیان آسان تر فراهم شود. گفته شده است که در ساختن این کانال پنج هزار نفرکارگر به مدت شش ماه همکاری داشتند.

یکی دیگر ازخصوصیات برجسته ی شاد روان دکتر حشمت این بود که درحوزه ی اداری خود اجازه نمی داد که اختلافات مذهبی وسیله ی دشمنی های مسلکی قرارگیرد. درزمانی که آوارگان ارمنی وترک از باکو به سوی ایران گریختند وخواستد در بندر انزلی ازکشتی پیاده شوند و انگلیسی ها مانع از این کارشان شده بودند وآنها نا چار در بندر حسن کیاده، ناحیه ای که تحت نظارت دکتر حشمت بود پیاده شدند.

دکتر حشمت پس از آگاه شدن از این مسئله شخصا به حسن کیاده رفت و دستور داد ارامنه ی نیازمند به کمک را درخانه ی کارگران و کارگزاران ماهی گیری بندر حسن کیاده جا دهند و وسایل وآسایش آنان را فراهم سازند. که در تاریخ ارامنه گیلان، ازاین امر به نیکی یاد