چشمه ها و نهرهای روستای سوهان



چُرِه آبشار سوهان
روستای سوهان، در ارتفاع حدود 2150 متری از سطح دریا و علی رغم داشتن منابع آبی مناسب و لکن به دلیل جاری بودن آب اغلب چشمه ها و نهر های آن به سمت دره های پائین دست، از قدیم با مشکل تامین آب شرب و کم بود شدید آب زراعی، مواجه بوده است

حسب یک گفته تاریخی، اسم این روستا «سوهان»، از ترکیب دو عبارت تعجب آمیز یک فرد آذری زبان در منطقه، به این صورت که، «سو» یعنی آب و «هان» کجاست؟، به طور کلی به معنی، پس آب کجاست؟ تشکیل شده است

البته در کوه پایه ها و دره های کوهستانی سوهان، چشمه های کوچک و بزرگ زیادی قرار دارد، که آب تعدادی از آنها، به صورت نهر های دائمی و بزرگ، جاری است. بعلاوه نهرهای فصلی نیز، در اغلب دره های منطقه، تشکیل میشود که با تمام شدن برفهای به جا مانده از زمستان، آب آنها در تابستان، کاملا خشک می شود

لذا در ابتدای فصل بهار، نهرهای منطقه پرآب می باشند و ممکن است، چشمه های بین راه، به خوبی قابل مشاهده نباشند. لکن با تمام شدن برفهای به جامانده از زمستان و خشک شدن نهر های فصلی، چشمه های دائمی، به خوبی، قابل مشاهده هستند. هر چند آب این چشمه ها، در تابستان و قبل از شروع بارندگی های فصل پائیز، بسیار کمتر از فصل بهار، خواهد بود
در روستای سوهان، حوزه آبریز جریانهای دائمی منابع آب، شامل سه حوزه اصلی و سایر چشمه های پراکنده و کوچک می باشند. این حوزه ها از سمت غرب به سمت شرق جغرافیایی در شمال روستا، عبارتند از

الف) حوزه شمال غربی، شامل چشمه سارها و نهر های جاری در کوه های شمال غربی روستای سوهان، مثل الهو چال، کامکان، غرب کله سنگ و خشکه چال و چشمه حیدر به سمت خشکه دره و زولکان

ب) حوزه شمالی، چشمه و نهر دانه خانی از جنوب کوه کله سنگ و سایر چشمه سارها به سمت دره هفت چشمه

ج) حوزه شمال شرقی، شامل چشمه سارها و نهر های جاری از کوه مرسنگ دوش و جنوب شرقی کوه کله سنگ به سمت دره میان راه و بوردشت

د) سایر چشمه های کوچک و نهر های پراکنده در اراضی جنوبی روستای سوهان


آبشار سرخه بند میان راه


سمت راست نهر غارک و سمت چپ نهر الهو چال در پائین منطقه سیاه غارک

الف) حوزه آبی شمال غربی سوهان، سرچشمه های سیاه دره، الهو چال، غارک و چشمه حیدر

حوزه شمال غربی شامل دو منطقه اصلی، کوهستان های شمال و شمال شرقی اراضی ملی روستای سوهان است. منطقه اول، از سرقله کوه الهو چال و منطقه یورسره، ابتدا با چشمه سیاه دره و تمامی انهار منطقه الهو چال، غارک و سیاه غارک و هم چنین دامنه های غربی کوه کامکان و خشکه دره و سایر مناطق کوهستانی شمال غرب روستای سوهان می باشد. منطقه دوم، شامل غرب کوه کله سنگ، جر و جیر خشکه چال و جنوب کوه کامکان، که نهر های جاری در آن، به سمت منطقه شنی و پست خشکه چال و یخچال معروف آن جاری شده و بعد از نشست آب در این منطقه و از آنجا، به سمت دره مابین کوه کشار سنگ و کوه بیلی، نفوذ کرده و از چشمه حیدر، جاری می گردد. برخی از چشمه های دائمی این حوزه عبارت است از

سیاه دره

در منتهی الیه، سمت شمال غربی الهوچال و ارتفاعات نزدیک قله کوه یورسره، هم مرز با الموت استان قزوین و کوه های مجاور، آب این چشمه باعت بوجود آمدن نهری کوچک در غرب الهوچال و منطقه سیاه دره می گردد. آب نهر سیاه دره بعد از اضافه شدن نهر الهو چال و غارک و آب چشمه های دیگر، نزدیک به 14 کیلومتر پائین تر، به صورت نهری بزرگ و رودخانه مانند، به سمت روستای کش، کشرو و سپس شهراسر و در نهایت به سمت شاهرود (طالقان رود) در جریان است



دبی آب چشمه سیاه دره، به طور متوسط، بین 3 تا 5 لیتر در ثانیه (در فصل مناسب و اواخر بهار)، برآورد شده است. البته در حین حرکت آب به سمت پائین، نهر های فصلی یا چشمه های زیر زمینی، موجب افزایش حجم آب آن می گردد. هم چنین بعلت نوع زمین و خاک منطقه، چشمه سیاه دره، بعد از مقداری جاری شدن، به درون خاک دره سیاه دره، نشست کرده و با کاهش آب جاری در نهر موجود، حتی خشک میشود. لکن بعد از چندی، نهر موجود از درون خرده سنگ های دره، مجددا جاری می گردد


نهر سیاه دره


نهر الهو چال در نزدیکی سیاه دره

الهو چال

چشمه اصلی الهوچال، در غرب و ارتفاعات منطقه کوهستانی الهوچال، واقع شده است. در گذشته و در کنار چشمه الهوچال، محل اسکان چوپانان فصلی روستای سوهان بوده است که در این مکان، برای نگهداری دام و چرای فصل تابستان، استفاده می گردید. آب چشمه، بعد از طی دامنه کوه الهوچال، به سمت دره واقع در پائین الهو چال، ریخته شده و به همراه آب چشمه سیاه دره، بعنوان نهر الهو چال، سرچشمه اصلی نهر بسیار بزرگی است که در نهایت، به سمت رودخانه شاهرود، جاری میشود. دبی آب آن، به طور متوسط، بین 3 تا 5 لیتر در ثانیه، برآورد می شود





غارک

سرچشمه غارک، در سمت شرق و مرکز تقریبی، کوه الهو چال، دره منتهی به النگری گردن، واقع شده است که در ادامه مسیر به سمت پائین، حجم آب آن افزایش یافته و در نهایت از منطقه سیاه غارک، به سمت نهر الهو چال ریخته شده و در پایان به سمت رودخانه شاهرود، جاری می شود. دبی آب سرچشمه آن در حدود 5 تا 10 لیتر در ثانیه، برآورد میگردد. در پائین و غرب نهر غارک، چشمه و نهر کوچک سیاه غارک قرار دارد



نمائی از نهر غارک در پائین الهو چال


انتهای نهر کامکان

کامکان

در شمال کوه بیلی و جنوب شرقی کوه الهو چال، منطقه کامکان قرار دارد که در جنوب آن، چشمه کوچکی وجود دارد که نهر آب آن به سمت پائین جاری است. دبی آب آن بین 2 تا 3 لیتر در ثانیه، برآورد می شود



چشمه حیدر

در جنوب کوه بیلی و ارتفاعات کشار سنگ، در اراضی روستای سوهان، دره چشمه حیدر قرار دارد. در بالای دره، آب دو چشمه به صورت دو قلو، بعد از یکی شدن و جاری در طول دره چشمه حیدر، با آب جاری از سمت رودخانه دره الهوچال و غارک، ادغام شده و به سمت پائین، جریان دارد. منبع آبی چشمه حیدر، محل تامین آب شرب روستای سوهان می باشد. با توجه به حوزه آبخیز داری بسیار بزرگ، غرب کوه کله سنگ و کوه رژده، آب جاری از آنها به سمت منطقه خشکه چال و یخچال جاری شده و با فرو رفتن در کف اراضی شنی منطقه، از محل چشمه حیدر سوهان، جاری می شود. دبی آب آن، در حدود 10 تا 15 لیتر در ثانیه، برآورد می شود




دره چشمه حیدر و نهر آن در زمان واریز شدن به نهر اصلی جاری به سمت چره


منطقه زیبای گزنه چشمه در فصل بهار


گزنه چشمه

در قسمت انتهائی خشکه دره و مابین پائین دو راهی چشمه حیدر تا منطقه چره آبشار سوهان، یک منطقه پرتراکم از گیاه گزنه، اسپند و سایر گیاهان کوهی، در سمت اراضی کوه های سوهان قرار دارد که گزنه چشمه نامیده میشود. در فصول خشک و کم آب، گزنه چشمه، به خوبی از نهر جاری، قابل تشخیص و تفکیک است. دبی آب آن، بین 1 تا 2 لیتر در ثانیه، برآورد میشود



چُرِه آبشار سوهان

در ادامه مسیر به سمت پائین، نهر جاری به صورت یک آبشار بزرگ حدود 12 متری، مشاهده میشود. در گویش محلی، چره به معنی آبشار است. اگر آبشار خیلی کوچک باشد به آن، چرنا گفته میشود. به هر تقدیر، چره آبشار سوهان، یک مکان بسیار معروف می باشد و اغلب سوهانی ها و حتی از سایر نقاط، در طول سال، از آن بازدید می نمایند




سر ریز لحاف چشمه از محل منبع تنظیم آب شرب روستای کش



لحاف چشمه

در پائین منطقه چره، آبشار بزرگ سوهان، در قسمت چپ رودخانه مشترک و در سمت کوه های کش، چشمه لحاف چشمه، قرار دارد. لحاف چشمه محل تامین آب شرب روستای کش می باشد. دبی آب آن در حدود 30 تا 40 لیتر در ثانیه برآورد می شود. گفتنی است، آب نهر جاری طبق گفته اهالی سوهان، «روخانه»، به سمت روستای کشرود، و کش ادامه مسیر میدهد و حسب شیاع روستاهای پائین دست، به آن رودخانه کشرود، گفته میشود. ادامه نهر مذکور، به سمت روستای شهراسر و به رودخانه شاهرود (طالقان رود) در پائین سد طالقان، ریخته میشود


ب) حوزه آبی شمالی، دره دانه خانی به سمت نهر هفت چشمه

این حوزه آبی، از جنوب غربی کوه کله سنگ، گردنه گوشانی و مابین دره های کوهستانی شمال روستای سوهان، از کوه میل (در کنار گردنه گوشانی) تا دامنه های شرقی زولکان و نیز در سمت غرب، از دامنه های جنوبی دانه خانی تا شرق کوکلکان و به سمت هفت چشمه، پراکنده می باشد. برخی چشمه های مهم آن





نمائی از پائین دره دانه خانی، قله کله سنگ جنوبی قابل مشاهده است

نهر دانه خانی در مسیر راه مالروی سوهان به الهوچال

چشمه دانه خانی

در قسمت جنوب غربی کوه کله سنگ و در منطقه موسوم به دانه خانی، چشمه دانه خانی قرار دارد که نهر آن، در کنار مسیر و راه مالرو از سوهان به سمت الهو چال و ماله خانی، قرار دارد. نهر دانه خالی، در فصل بهار و پر باران، موجب زیبائی آبشار های وری ید و سیاه بند می شود و از شرق روستای سوهان، به سمت روستای کشرو، کش و شهراسر، جریان دارد. این نهر، در فصل تابستان بسیار کم آب شده و با نشست آب در طول مسیر دره، بسیار کم آب و در مکان هائی کاملا خشک و سپس جاری می گردد. دبی آن در حدود 2 تا 4 لیتر در ثانیه، می باشد



هفت چشمه

در فاصله حدود یک کیلومتری شمال غربی روستای سوهان، دره هفت چشمه قرار دارد که در گذشته، همواره چندین چشمه در آن، غلیان داشت. منظور از هفت چشمه، تاکید بر تعداد زیاد چشمه های منطقه بوده است. چشمه ها و آب هفت چشمه در سالهای اخیر، (زلزله های خفیف و احتمالا تغییر شرایط زمین ساختاری منطقه) بشدت کاسته شده است و در حال حاضر، یک چشمه اصلی، بعنوان یکی از منابع آبی کشاورزی روستای سوهان، استفاده میشود. جهت حفظ و استفاده بهینه از آن، در پائین هفت چشمه، استخر کوچکی، ساخته شد و از لوله های پلی اتلین به جای جوی های قدیمی استفاده میشود و با استفاده از جوی های سیمانی ساخته شده، برخی زمین های واقع در مناطق جنوبی و شرقی روستا، آب یاری می شود. دبی آن به صورت متوسط در حدود 3 تا 5 لیتر در ثانیه برآورد می شود. البته در ادامه دره به سمت روستای کشرود، آب های منطقه نشست کرده در دره دانه خانی و هفت چشمه، به سمت سطح نهر دره موجود، جاری شده و مورد استفاده باغ داران پائین دره و روستای کشرود می باشد





نهر بالای دره هفت چشمه


چرنای متوسط در پائین فرخ نو در کنار زمینکان

ج) حوزه آبی شمال شرقی، چشمه های کوه کله سنگ به سمت دره میان راه و بوردشت

این حوزه آبی، شامل تمامی مناطق شرق کوه کله سنگ در شمال شرقی سوهان و مابین دو ضلع، اول جنوب کوه مرسنگدوش و دامنه های آن تا سرین چال و مرگ دشت و سفید گل چال و ضلع دوم، شرق و جنوب کله سنگ تا تپه دانه خانی و کوکلکان و به سمت دره میان راه، می باشد. این حوزه، محل اصلی تامین آب کشاورزی سوهان بوده است. برخی چشمه های اصلی آن عبارت است از



چشمه فرخ نو

چشمه فرخ نو، در پائین دره منتهی به کوه کله سنگ و کوه مرسنگدوش، شمال شرقی منطقه زمینکان، قرار دارد. نهر فرخ نو بعد از اضافه شدن نهر های کوچک دره های اطرف به سمت پائین زمینکان، جاری می شود. البته در سمت غرب زمینکان، چشمه و نهر کوچکی جاری است که در فصل تابستان خشک میشود. از منطقه دوگل، پائین زمینکان، نهر جاری به سمت دره میان راه ادامه دارد است و در بین راه، برخی چشمه ها و نهرهای کوچک، موجب افزایش آب آن میشود. در فصل بهار، شدت آب زیاد بوده و با عبور از دره بوردشت و سالک، به دریاچه سد طالقان، منتهی می شود. لکن در فصل تابستان، ادامه نهر مذکور، کاملا خشک می گردد. نهر میان راه، بوسیله لوله کشی انجام شده، در منطقه میان راه و نوگل و شرق سوهان، به مصرف آب کشاورزی و باغات منطقه، می رسد. دبی آب سر چشمه فرخ نو، در حدود 2 تا 3 لیتر در ثانیه، برآورد می شود. البته میزان آب در پائین دره، افزایش یافته و به حدود 3 تا 5 لیتر در ثانیه، برآورد می شود





نهر دره فرخ نو در شمال غربی بالای زمینکان

نمائی از دره بور دشت در زمان پرآبی بهار

چشمه بور دشت

در قسمت جنوب شرقی روستای سوهان، در ادامه دره میان راه، منطقه بوردشت قرار دارد که آب چشمه آن، در فصل بهار، در داخل نهر جاری از دره میان راه، قابل تشخیص نیست. در فصل تابستان و خشک شدن نهر دره میان راه، چشمه کوچک بور دشت، خود نمائی می کند. آب این چشمه برای آبیاری برخی زمین های پائین دست این منطقه، قابل استفاده است. دبی آن، بسیار کم و در حدود 5% تا 1 لیتر، قابل برآورد است



د) سایر چشمه های کوچک و نهرهای پراکنده منطقه

این چشمه ها، در فصل بهار، قابل مشاهده و استفاده بوده و لکن در تابستان بسیار کم آب و حتی ممکن است خشک شوند. بعلاوه آب آنها، موجب ایجاد نهر یا جوی آب، دائمی نمی گردد و فقط چند متر، اطراف و پائین هر چشمه، سرسبز می باشند. برخی از مهمترین آنها، از سمت شرق جغرافیایی و ارتفاعات به سمت پائین عبارتند از





آبشاری در پائین منطقه الهو چال

آبشاری زیبا در مقابل دره کامکان

چشمه اسلکان - عسلکان

نزدیک به قله های غربی کوه مرسنگدوش به سمت گردنه دوجار کله سنگ

خل چشمه

پائین قله مرکزی و اصلی کوه مرسنگدوش



چشمه زالنگاه

در پائین منطقه تیغ چال، در بالای منطقه زالنگاه در شرق اراضی روستای سوهان، نزدیک اراضی روستای دنبلید

سنگ چشمه

در غرب منطقه زالنگاه و دره های شرقی سرین چال

ویک

ندر مسیر راه مرگ دشت به سمت دنبلید سامان، چشمه کوچک و آب گرم، ویک قرار دارد که آب آن، بسیار کم است

علی جان

در منطقه روباپشته به طرف دره شرقی





پر آبی نهر های منطقه در زمان اوائل بهار و آب نشدن کامل برفها

جریان زیاد آب در پائین چره در فصل بهار

دراز چاک

در مسیر کوکلکان به سمت دانه خانی



قل قل چشمه، جوبُن

در پائین روستای سوهان، چشمه قل قل چشمه، قرار دارد که موجب ایجاد نهر جوبُن، می گردد. این منبع آبی آب زمینها و باغات اطراف دره جوبن در پائین روستای سوهان را تامین می نماید. دبی آن بین 1 تا 2 لیتر در ثانیه، قابل برآورد است

بلبل چشمه



مراوارید چشمه

در پائین کوه جر کامکان

شمشیر چشمه

در بالای خشکه دره

چشمه سالک

دره سالک در جنوب اراضی سوهان





نهر دو آب در پائین و ابتدای منطقه زمینکان

سرچشمه و نهر ابتدائی سفید آب

چشمه های مشهور اطراف سوهان

در اطراف روستای سوهان به خصوص، شمال الهو چال، تعدادی چشمه معروف وجود دارد که مورد علاقه کوهنوردان سوهانی می باشد



چشمه بویه چال

در پشت الهو چال و یور سره سوهان، چشمه بویه چال به سمت دره الموت در اراضی روستای آوره الموت، جاری است، که از قدیم توسط چوپانان کوچ روی سوهانی، اجاره می گردید

لارک

بالای دره ماله خانی در غرب منطقه دزد چاله واقع در اراضی روستای آوه الموت

کره جو

در اراضی روستای آوه الموت

نگار چشمه

بعد از الهو چال و گردنه النگری، در منطقه جر ماله خانی (اراضی روستای دنبلید)، راه اصلی روستای سوهان به سمت الموت

سفید آب

محل تامین آب روستای دنبلید و اطراف آن، در دره و دامنه های البرز مرکزی شرق کوه خاس

چشمه سالک

دره سالک در جنوب اراضی سوهان





نگار چشمه در منطقه ماله خانی
صفحه اصلي
تمامي عكس ها و متون اين سايت، مشمول قوانين و رعايت حقوق معنوي مي باشد. هر گونه استفاده مجدد، فقط با اعلام منبع و آدرس سايت، مجاز مي باشد
All rights is reserved